Dit kleine douanemuseum, dat uniek is in Zuidwest-Duitsland, herinnert aan de bewogen geschiedenis van het grensgebied van Saarland met tal van interessante tentoonstellingsstukken. Het douanemuseum is opgezet en wordt beheerd door de heemkundige vereniging Mandelbach-Habkirchen, waarvan de leden bezoekers op vrijwillige basis door het museum leiden.
De Blies vormt in Habkirchen de grens tussen Duitsland en Frankrijk. Maar anders dan gewoonlijk loopt de grens niet in het midden van de rivier. In plaats daarvan ligt de Blies volledig op Frans grondgebied. De keizerlijke gravin Marianne von der Leyen uit Blieskastel legde deze regeling vast in een verdrag met de Franse koning Lodewijk XVI in 1781. Deze eigenaardige overeenkomst werd niet herroepen op het Congres van Wenen en geldt dus nog steeds. Dit wordt ook bevestigd door de grenssteen uit 1826, die aan de Duitse kant van de brug staat.
Tot aan de Franse Revolutie werkten er hoge douanebeambten van graaf Ley in het douanestation. Nadat de gebieden op de linker Rijnoever in 1801 bij het Verdrag van Luneville aan Frankrijk werden afgestaan, verdween ook het douanestation. Na de nederlaag van Napoleon werd de Pfalz in 1816 een deel van Beieren. Een origineel Beiers grensbord uit deze periode is te zien in het Douane Museum. Een andere tentoonstelling in het museum dateert ook uit deze periode: een kopie van het Franse paspoort van Karl Marx, die op 7 april 1848 Duitsland binnenkwam via de douanepost Habkirchen.
Een ander interessant verhaal is dat van douane-inspecteur Maximilian Weizenberg. Volgens de legende was hij een buitenechtelijke nakomeling van de Beierse aristocratie. Een daguerreotypie van hem uit de pionierstijd van de fotografie is te zien in het Douane Museum.
Na de Frans-Pruisische Oorlog werd Elzas-Lotharingen ingelijfd bij het Duitse Rijk en het douanestation in Habkirchen werd op 31 december 1871 gesloten. Zelfs na de Eerste Wereldoorlog werden de grenscontroles niet nieuw leven ingeblazen, omdat het Saargebied ondertussen was opgenomen in de Franse economische ruimte. Pas na het referendum en de daarmee gepaard gaande teruggave van het Saargebied aan het Duitse Rijk werd de douanedienst van 1935 tot de bezetting van Frankrijk in 1940 hervat door de douaneadministratie van het Reich.
De Tweede Wereldoorlog bracht grote ontberingen en verwoestingen voor de bevolking in het grensgebied. In 1939 werd de 200 jaar oude brug tussen Habkirchen en Frauenberg opgeblazen door Franse troepen. Negentig procent van beide dorpen was vernietigd tegen het einde van de oorlog in 1945.
Op 1 november 1947 werd Saarland economisch bij Frankrijk gevoegd. Met de verwerping van het Saarstatuut in 1955 werd de deelstaat echter in 1959 teruggegeven aan Duitsland, waardoor de douanebeambten tot 1993 weer nodig waren. Tegenwoordig herinnert alleen het douanemuseum, dat in april 2011 werd uitgebreid, eraan dat hier ooit een douanekantoor was.
Vandaag de dag illustreren levensgrote mannequins met originele uniformen de houding en respectabele status van de douanebeambten aan beide zijden. Talrijke andere tentoonstellingen, foto's en documenten tonen het dagelijks leven in de grensstreek. Het Douane Museum geeft ook inzicht in het werk van de douane vandaag de dag, zoals de strijd tegen namaakproducten, drugshandel, smokkel, illegale arbeid en het minimumloon.
